خبرگزاری مهر؛ گروه سیاست: رهبر معظم انقلاب اسلامی در اولین روز دهه مبارک فجر، در دیدار هزاران نفر از قشرهای مختلف مردم با صراحت از رسیدن ایران به نقطهای سخن گفتند که «آمریکا از سلاح ما تقلید میکند»، بار دیگر یک واقعیت مهم در معادلات نظامی جهان برجسته شد: تغییر موازنه نوآوری دفاعی به نفع بازیگران غیرسنتی، با محوریت ایران. پهپاد انتحاری «شاهد ۱۳۶» امروز به نماد عینی این تغییر بدل شده است؛ سلاحی ساده، ارزان و مؤثر که سه قدرت بزرگ نظامی جهان را ناگزیر از الگوبرداری کرده است.
از خودباوری تا برهمزدن قواعد بازی
رهبر انقلاب در این دیدار، ریشه این پیشرفت را در «اعتمادبهنفس، امید و بلندپروازی» دانستند؛ مؤلفههایی که برخلاف القائات مستمر رسانهای غرب، در نسل جوان ایرانی زنده و فعال است. مصداق روشن این خودباوری، دقیقاً در جایی دیده میشود که صنایع دفاعی ایران، زیر سنگینترین تحریمها، به راهحلهایی رسیدهاند که اکنون در پنتاگون، کرملین و پکن مورد مطالعه و تقلید قرار میگیرند.
«شاهد ۱۳۶»؛ سلاحی کوچک با اثرگذاری بزرگ
در نگاه فنی، شاهد ۱۳۶ یک پهپاد پیچیده و پرزرقوبرق نیست. طراحی ساده، موتور پیستونی حدود ۵۰ اسببخار، بردی نزدیک به ۲۰۰۰ کیلومتر و کلاهک حدود ۴۰ کیلوگرمی، مجموعهای را شکل داده که با قیمتی بین ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار قابل تولید است. اما قدرت واقعی این پهپاد نه در مشخصات کاغذی، بلکه در فلسفه عملیاتی آن نهفته است: اشباع پدافند، فرسایش دشمن و تغییر اقتصاد جنگ.
صدای خاص این پهپاد، مداومت پروازی چندساعته و امکان پرتاب انبوه، سامانههایی را به چالش کشیده که هر موشک رهگیر آنها گاه چندین برابر قیمت یک شاهد ۱۳۶ هزینه دارد. همین عدم توازن اقتصادی، قلب دکترینهای دفاعی کلاسیک را هدف گرفته است.
آمریکا؛ اعترافی ناخواسته به بحران نوآوری
تصمیم پنتاگون برای مهندسی معکوس شاهد و توسعه پهپاد «لوکاس»، آن هم با قیمتی نزدیک به ۳۵ هزار دلار، در عمل به معنای عقبنشینی از دکترین سنتی «فناوریهای گران و انحصاری» است. استقرار این پهپاد در یگان ویژه سنتکام با عنوان «ضربت عقرب»، نشان میدهد که آمریکا نیز به این جمعبندی رسیده که برای مواجهه با تهدیدات نامتقارن، راهی جز استفاده از الگوی ایرانی ندارد.
ادعای برخی مقامات آمریکایی مبنی بر اینکه این اقدام «معادله را علیه ایران برمیگرداند»، بیش از آنکه نشانه اعتمادبهنفس باشد، اعترافی ضمنی به ناکارآمدی سامانههای میلیارددلاری در برابر سلاحهای کمهزینه ایرانی است.
روسیه؛ قدرت بزرگ با خلأ پهپاد ارزان
روسیه با تبدیل شاهد به نسخه «گران-۲» و افزودن قابلیتهایی مانند آنتیجمینگ، هوش مصنوعی و کاهش سطح مقطع راداری، نشان داد که حتی یک قدرت نظامی باسابقه نیز در حوزه پهپادهای انتحاری ارزان دچار خلأ بوده است. جنگ اوکراین این واقعیت را عیان کرد که بدون ابزارهای کمهزینه و مقیاسپذیر، عبور از پدافندهای چندلایه غربی تقریباً ناممکن است.
وابستگی روسیه به این الگو، صرفاً نتیجه تحریمها نیست؛ بلکه بازتاب برتری یک ایده عملیاتی ایرانی است که «کارایی» را جایگزین «پیچیدگی» کرده است.
چین؛ پیروی محتاطانه اما معنادار
آزمایش پهپاد «لونگ ام ۹» با شباهتهای آشکار به شاهد ۱۳۶، نشان میدهد که حتی چین، با توان بالای تولید انبوه و فناوری پیشرفته، نتوانسته از تأثیر این الگو چشمپوشی کند. این مسئله حاکی از آن است که شاهد ۱۳۶ صرفاً یک سلاح نیست، بلکه یک استاندارد جدید در جنگ نامتقارن تعریف کرده است.
تغییر مدل اقتصادی جنگ
آنچه امروز در حال وقوع است، فقط کپیبرداری فنی نیست؛ بلکه تغییر مدل اقتصادی جنگ است. از تسلیحات گرانقیمت و محدود، به سمت پهپادهای ارزان، انبوه و قابل جایگزینی. این تحول، برتری سنتی قدرتهای بزرگ را زیر سؤال برده و نشان داده که بودجههای ۸۰۰ میلیارد دلاری نیز بدون خلاقیت راه به جایی نمیبرند.
سخنان اخیر رهبر انقلاب، نه یک شعار، بلکه توصیف دقیق یک واقعیت میدانی است. شاهد ۱۳۶ ثابت کرد که نوآوری واقعی، الزاماً در آزمایشگاههای پرهزینه و شرکتهای غولپیکر متولد نمیشود؛ گاه در دل تحریم، محدودیت و اتکا به توان داخلی شکل میگیرد. امروز، وقتی آمریکا، روسیه و چین بهطور مستقیم یا غیرمستقیم از یک الگوی ایرانی تقلید میکنند، این پیام روشنتر از همیشه است: تهران توانسته قواعد بازی را تغییر دهد؛ و این، همان آیندهای است که به تعبیر رهبر انقلاب، جوان ایرانی «به کوری چشم بدخواهان» آن را خواهد ساخت.
