سید سلمان علوی متخصص روانشناسی بالینی و پژوهشگر مرکز تحقیقات روانپزشکی و روانشناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه زندگی در دنیای پرتنش امروز، افراد را ناگزیر در معرض اخبار منفی، خشونت، جنگ و حوادث تلخ قرار داده است، گفت: متأسفانه اخبار بد در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی فراوان شده و این موضوع میتواند پیامدهای قابل توجهی بر سلامت روان افراد و جامعه بگذارد.
وی افزود: اخبار منفی و خشونتآمیز احساس اضطراب و ترس ایجاد میکند و میتواند بر خواب، خوراک و بسیاری از جنبههای زندگی روزمره افراد تأثیر منفی بگذارد. وقتی فرد بهطور مداوم در معرض این اخبار قرار میگیرد، ممکن است دچار بیخوابی، افزایش اضطراب و ناتوانی در مدیریت ترس شود و به دنبال راهی برای بازگشت به آرامش و خواب طبیعی باشد.
این متخصص روانشناسی بالینی با تأکید بر آسیبپذیری بیشتر کودکان تصریح کرد: اثر اخبار خشونتآمیز در کودکان بهمراتب شدیدتر است، زیرا کودکان توانایی تشخیص دقیق واقعیت از غیرواقعیت را ندارند و نمیتوانند بهدرستی میزان واقعی بودن یا پیامدهای یک خبر را درک کنند. همین موضوع باعث میشود ترس در آنها تشدید شود.
علوی ادامه داد: این اخبار میتواند ترس دائمی در کودکان ایجاد کند و به شکل کابوسهای شبانه، امتناع از خوابیدن بهتنهایی، احساس ناامنی در اتاق خواب و وابستگی بیش از حد به والدین بروز پیدا کند. تخیل فعال کودکان، بهویژه در مقایسه با بزرگسالان، باعث میشود تصاویر ذهنی منفی ناشی از اخبار، شدت بیشتری پیدا کند و حس ناامنی را افزایش دهد.
این پژوهشگر مرکز تحقیقات روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به راهکارهای مقابله با آثار اخبار منفی اذعان کرد: نخستین اقدام، پرهیز تا حد امکان از قرار گرفتن در معرض اخبار خشونتآمیز است. هرچند استفاده از تلفن همراه، شبکههای اجتماعی و رسانهها در زندگی امروز تا حدی اجتنابناپذیر شده، اما میتوان مصرف این اخبار را مدیریت و محدود کرد.
علوی افزود: در مواردی که کودکان ناخواسته در معرض این اخبار قرار میگیرند، لازم است والدین به پرسشهای آنها توجه کنند. کودکان معمولاً با سوالاتی مانند «چرا این اتفاق افتاد؟» یا «بعدش چه میشود؟» مواجه هستند و والدین باید متناسب با سن و میزان درک کودک، به این پرسشها پاسخ دهند. پنهانکاری یا انکار واقعیت، کمکی به کاهش اضطراب کودک نمیکند.
این متخصص سلامت روان تأکید کرد: یکی از مهمترین نیازهای کودکان در مواجهه با اخبار منفی، احساس امنیت است. کودکان ممکن است این ناامنی را با ترس، گریه، بیاشتهایی یا وابستگی شدید به والدین نشان دهند. این احساس باید به رسمیت شناخته شود و والدین با رفتار و گفتار خود، اطمینان دهند که مراقب کودک هستند و اجازه نمیدهند آسیبی به او برسد.
وی با اشاره به تجربه جنگ و پیامدهای روانی آن گفت: در دوره جنگ، صداهای انفجار، پدافند و اخبار مکرر، حتی بزرگسالان را دچار اضطراب میکرد، اما کودکان آسیبپذیری بیشتری داشتند و نشانههای ناامنی روانی را بهوضوح بروز میدادند. حضور والدین و انتقال حس حمایت و مراقبت، نقش مهمی در کاهش اضطراب و ترس کودکان دارد.
این روانشناس بالینی در پایان خاطرنشان کرد: مدیریت مواجهه با اخبار منفی، پاسخگویی آگاهانه به سوالات کودکان و ایجاد حس امنیت، از مهمترین اقدامات برای حفظ سلامت روان خانوادهها در شرایط پرتنش اجتماعی است و میتواند از تشدید اضطراب و ناامنی روانی در جامعه جلوگیری کند.
افزایش مراجعات روانشناسی پس از گسترش اخبار خشونتآمیز
این متخصص روانشناسی بالینی با بیان اینکه در دورههای اخیر، احساس اضطراب و ترس در میان اقشار مختلف جامعه بهطور مضاعف افزایش یافته است، گفت: تقریباً همه مردم درگیر نوعی اضطراب و نگرانی شدهاند و این وضعیت بهویژه در خانوادههایی که دارای کودک هستند، نمود بیشتری داشته است. کودکان نیز بهشدت تحت تأثیر این فضا قرار گرفتهاند و میزان درگیری روانی آنها افزایش یافته است.
وی اظهار داشت: مطالب و محتوایی درباره اثرات اخبار خشونتآمیز بر کودکان و بزرگسالان تهیه و منتشر شده است و هرچند ممکن است برخی از این محتواها همچنان در دسترس باشد، اما آنچه امروز بهطور جدی مشاهده میشود، افزایش آثار منفی روانی ناشی از این اخبار در سطح جامعه است.
علوی تصریح کرد: در مراجعات بالینی، چه در گروه کودکان، چه نوجوانان و چه بزرگسالان، بهطور مکرر با نشانههایی از اضطراب، ترس و فشار روانی مواجه هستیم که مستقیماً با مواجهه مداوم با اخبار خشونتآمیز و منفی ارتباط دارد. این موضوع نشان میدهد اثرات روانی این اخبار، واقعی و قابل توجه است.
وی در ادامه با اشاره به اهمیت پرداختن به موضوع فضای مجازی گفت: یکی از محورهای مهمی که لازم است بهطور مستقل به آن پرداخته شود، نقش فضای مجازی در سلامت روان کودکان است. در برخی موارد، شاهد سوءاستفاده ناخواسته والدین از حضور کودکان در شبکههای اجتماعی هستیم؛ بهگونهای که عکسها و ویدئوهای کودکان بهطور گسترده در کلیپها و محتواهای آنلاین منتشر میشود.
این متخصص روانشناسی بالینی خاطر نشان کرد: دسترسی آسان کودکان به فضای مجازی و الگوبرداری آنها از محتوای آنلاین، میتواند پیامدهای جدی روانی داشته باشد. برای مثال، کودک ۶ یا ۷ سالهای که وارد فضای تولید محتوا، میکاپ یا نمایش ظاهری میشود، ممکن است در معرض قضاوت و کامنتهای مثبت و منفی قرار گیرد؛ مسألهای که میتواند بهطور مستقیم بر عزتنفس، اعتمادبهنفس و سلامت روان او اثر بگذارد.
