بازار؛ گروه صنعت: بحث خامفروشی در معادن از آن دست مفاهیمی است که مسئولین به صورت مکرر به آن میپردازند. نمایندگان مجلس در جلساتی که حضور دارند بر جلوگیری از خامفروشی تاکید میکنند و راهکار آن را افزایش مالیات و عوارض صادراتی میدانند. وزرای صمت نیز این رویکرد را ضرورت میدانند و به اعتقاد آنها مقابله با خامفروشی به افزایش ارزش افزوده، ارزآوری و رونق اشتغال منجر میشود.
اما از طرف دیگر فعالان بخش خصوصی نگاه متفاوتی به مقوله خامفروشی دارند. آنها با تاکید بر وجود سطوح مختلف فرآوری، به مواردی اشاره میکنند که مانع از توسعه زنجیره میشود و در عین حال متغیرهایی را ذکر میکنند که براساس آنها فرآوری بیشتر و عمیقتر محصولات معدنی الزاما به ارزشافزوده بیشتر منجر نمیشود و باید حوزههای مختلف معدن به صورت جدا مورد ارزیابی قرار گیرند.
سطح مختلف فرآوری
در همین زمینه مجید سروش، دبیر اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات معدنی ایران در گفتوگو با خبرنگار بازار بیان کرد: فرآوری میتواند در سطوح و عمقهای مختلف انجام شود و هر مرحلهای از فعالیت معدنی، نوعی فرآوری محسوب میشود. زمانی که ماده معدنی از دل زمین استخراج میشود یا تغلیظ، جابهجا و قابل حمل میشود، در واقع درجاتی از فرآوری روی آن انجام شده است.
سروش افزود: اگر محصولی به مرحلهای برسد که برای آن ارزش افزوده ایجاد شده باشد، قابلیت فروش پیدا کند و بتواند درآمد و سرمایه ایجاد کند، بخشی از زنجیره ارزش را طی کرده است. درآمد حاصل از صادرات نیز میتواند مجددا در توسعه تولید، افزایش عمق فرآوری و تکمیل زنجیره ارزش سرمایهگذاری شود.
در بخش معدن مانند هر فعالیت اقتصادی دیگر، مهمترین عامل در ایجاد یا عدم ایجاد یک مرحله از زنجیره، اقتصادی بودن آن است
وی ادامه داد: باید در نظر داشته باشیم که در بخش معدن مانند هر فعالیت اقتصادی دیگر، مهمترین عامل در ایجاد یا عدم ایجاد یک مرحله از زنجیره، اقتصادی بودن آن است. علاوه بر این، هر چقدر عمق و درجه فرآوری بیشتر باشد، میزان درگیری فعالان اقتصادی با قوانین، مقررات و بوروکراسی نیز افزایش مییابد. در مراحل بالاتر فرآوری، اصطکاک با مقررات بیشتر میشود، بهطوری که میتواند تولیدکننده را از ادامه مسیر باز دارد و باعث توقف توسعه زنجیره ارزش شود.
معیارهای ورود به حلقههای پایین زنجیره
به گفته سروش، در تبدیل محصولات معدنی به محصولات با ارزش افزوده بالاتر، صرفا بالاتر بودن قیمت، به معنای امکان تولید انبوه نیست. بازار مصرف، میزان تقاضا، مقیاس تولید و امکان رقابت در بازارهای جهانی تعیینکننده ورود به حلقههای پایینتر در زنجیره است.
این فعال حوزه معدن گفت: معیار اصلی در توسعه زنجیرهها، توان رقابت در بازارهای جهانی است. هر جا که توانستهایم محصولی را با وجود همه محدودیتها در بازارهای بینالمللی عرضه کنیم، عملکرد موفقی داشتهایم. اگر در مسیر فروش و صادرات مانعتراشی شود، آسیب آن بسیار بیشتر از آن چیزی است که تصور میشود.
در شرایط فعلی کشور که حفظ ارزآوری و توان ارزی اهمیت ویژهای دارد، استفاده از عنوان «خامفروشی» در بسیاری از موارد با واقعیت منطبق نیست
دبیر اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات معدنی ایران گفت: در شرایط فعلی کشور که حفظ ارزآوری و توان ارزی اهمیت ویژهای دارد، استفاده از عنوان «خامفروشی» در بسیاری از موارد با واقعیت منطبق نیست، چرا که تمام محصولات معدنی پیش از صادرات، درجاتی از فرآوری را پشت سر گذاشتهاند. مشخص نیست این ادبیات از کجا وارد فضای اقتصادی کشور شده است. به نظرمیرسد برخی به با طرح چنین پروژهای قصد آسیب به صادرات و درآمدهای ارزی کشور را دارند و باید توسط دستگاههای امنیتی رصد شوند.
