دستیار هوش مصنوعی بومی، بازوی تصمیم‌سازی وزارت راه شد

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، پروژه توسعه دستیار هوش مصنوعی بومی وزارت راه و شهرسازی با اجرای دانشگاه صنعتی امیرکبیر وارد فاز دوم شد؛ سامانه‌ای که با تحلیل داده‌های متنی و عددی و تکیه بر اطلاعات غیرقابل انتشار، قرار است تصمیم‌سازی مدیران، کارشناسان و پاسخ‌گویی به مردم را هوشمند و داده‌محور کند.

این پروژه که با اجرای دانشگاه صنعتی امیرکبیر در دست انجام است، فاز اول را که بر پردازش داده‌های متنی تمرکز داشته، در آذرماه تحویل و تایید رسمی گرفته است. هم‌اکنون تیم در حال اجرای فاز دوم است که تمرکز آن بر تحلیل داده‌های عددی و اتصال سامانه به وب‌سرویس‌های تخصصی است.

سعیده ممتازی، عضو هیئت علمی گروه هوش مصنوعی دانشکده مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی امیرکبیر، از طراحی و پیشرفت سامانه هوشمندی خبر داد که هدف آن، پاسخ‌گویی به پرسش‌های مرتبط با وظایف و قوانین وزارت راه و شهرسازی است. این سامانه قابلیت دریافت ورودی به صورت گفتار و متن را دارد و می‌تواند به طیفی از سوالات در زمینه‌های مختلف از جمله قوانین، آیین‌نامه‌ها، بودجه، مشاوره و سایر نیازهای تخصصی پاسخ دهد.

ممتازی با اشاره به ویژگی‌های فنی پروژه گفت: این دستیار، در کنار ارائه پاسخ به منبع استناد نیز اشاره می‌کند و امکان تشخیص تناقضات میان اسناد و نمایش آن‌ها را فراهم کرده است.

به گفته او، اهداف اصلی پروژه شامل توانایی تحلیل قوانین، ارائه اطلاعات به مردم، تحلیل داده‌های عددی و جدولی، طراحی رابط کاربری هوشمند، تعریف نقش‌ها و دسترسی‌های متفاوت، پاسخگویی مشاوره‌ای و پشتیبانی از عامل‌های هوشمند (Agents) برای اتصال به APIهای مختلف است.

این استاد دانشگاه ادامه داد: این پروژه با همکاری گسترده بین دانشگاه امیرکبیر و نهادهای زیرمجموعه وزارت راه و شهرسازی از جمله سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای، شرکت راه‌آهن، سازمان هواپیمایی کشوری، شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران (هما)، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی و سازمان فناوری اطلاعات وزارت راه در حال پیشرفت است.

ممتازی افزود: فاز اول پروژه که بر پردازش داده‌های متنی تمرکز داشته، در آذرماه تحویل داده شد و تایید رسمی گرفت. هم‌اکنون تیم در حال اجرای فاز دوم است که تمرکز آن بر تحلیل داده‌های عددی و اتصال سامانه به وب‌سرویس‌های تخصصی است. به گفته او، حدود نیمی از فاز دوم پیش رفته است.

همچنین زینالی، مدیر فنی پروژه و عضو هیئت علمی امیرکبیر نیز درباره سطوح عملکرد سامانه توضیح داد: در زمان تعریف پروژه، هدف ما ساخت یک دستیار هوشمند برای سه سطح بود: وزیر و معاونین، کارمندان و مردم. در سطح وزیر، سامانه می‌تواند فرایندهای زمان‌بر را تسریع کند و اطلاعات لحظه‌ای و مشاوره‌ای ارائه دهد. در سطح کارمندان، ابزار جست‌وجوی هوشمند در قوانین طراحی شده است و در سطح مردمی، پاسخ‌گویی به سوالات عمومی درباره قوانین و مقررات صورت می‌گیرد.

به گفته زینالی، سامانه با تکیه بر فناوری‌های ترکیبی واژگانی و معنایی در موتور جست‌وجو، توانایی تعامل طبیعی با کاربر را دارد و می‌تواند درخواست‌ها را به زبان محاوره‌ای دریافت و پاسخ‌های تحلیلی یا تصویری (نمودار و جدول پویا) ارائه کند.

بر اساس اعلام تیم پروژه، این سامانه در مسیر توسعه فاز دوم قرار دارد و با همکاری مستمر نهادهای تخصصی وزارت راه و شهرسازی، در آینده نزدیک به مرحله بهره‌برداری عملی خواهد رسید.

حامد رشیدی، رئیس پایش و هوشمندسازی این وزارتخانه، درباره مزیت نسبی این دستیار نسبت به نمونه‌های خارجی، گفت: این دستیار چند هدف مشخص را دنبال می‌کند که مهم‌ترین آن، استفاده از داده‌هایی است که اساساً امکان انتشار عمومی ندارند و به همین دلیل، دستیارهای بین‌المللی به آن‌ها دسترسی ندارند.

وی افزود: زمانی که تصمیم‌گیری مبتنی بر داده انجام می‌شود، باید بر دقیق‌ترین اطلاعات ممکن در همان حوزه تکیه کرد، نه صرفاً داده‌هایی که شاید بخشی از آن‌ها به‌صورت عمومی منتشر شده باشد.

رشیدی با تأکید بر اهمیت نگهداشت داده‌های تخصصی در داخل کشور تصریح کرد: یکی از مزیت‌های اصلی این دستیار که البته هنوز در مسیر تکامل قرار دارد، این است که اطلاعات دقیق و اختصاصی که در اختیار خودمان است، به جای ارائه به دستیارهای خارجی، در اختیار یک سامانه بومی قرار گیرد تا برای تصمیم‌سازی مورد استفاده قرار گیرد.

رئیس پایش و هوشمندسازی وزارت راه و شهرسازی ادامه داد: در سطح جهانی نیز دلیل شکل‌گیری دستیارهای هوش مصنوعی همین تفاوت‌ها در مدل‌ها، الگوریتم‌ها و شیوه تحلیل داده‌هاست. حتی در تصمیم‌گیری‌های تخصصی، مانند بررسی خرابی یک سازه، اگر اطلاعات کامل در اختیار چند متخصص قرار گیرد، ممکن است نتایج متفاوتی حاصل شود، چرا که هرکدام جوانب مختلفی را پررنگ‌تر می‌بینند.

وی افزود: ما علاقه‌مندیم از این دستیار در فعالیت‌های عملیاتی و پرکتیکال وزارتخانه نیز استفاده کنیم؛ امکانی که دستیارهای بین‌المللی نه به دلیل ضعف فنی، بلکه به دلیل نداشتن داده‌های کافی و محدودیت‌های دسترسی، نمی‌توانند برای ما فراهم کنند.

رشیدی در پایان تأکید کرد: علاوه بر موضوع داده، سطح دسترسی‌ها و ملاحظات حاکمیتی نیز باعث می‌شود استفاده از یک دستیار بومی برای تصمیم‌سازی در حوزه‌های حساس وزارت راه و شهرسازی، منطقی‌تر و کارآمدتر باشد و این دو عامل را می‌توان پررنگ‌ترین مزیت‌های این سامانه نسبت به نمونه‌های خارجی دانست.